ترکمن سسی - بهرام جراجانی - در جهان امروز، امنیت ملی دیگر صرفاً محصول قدرت نظامی یا مرزهای جغرافیایی نیست؛ بخش تعیینکننده آن در «ذهن جامعه» شکل میگیرد. جایی که یک خبر جعلی، اگر هوشمندانه طراحی و بهموقع منتشر شود، میتواند اثری عمیقتر از یک عملیات نظامی برجای بگذارد.
شایعاتی درباره ترور فرماندهان، حملات قریبالوقوع، بازداشت مقامات یا فروپاشیهای ساختگی، نه پدیدههایی اتفاقی، بلکه ابزارهای کلاسیک جنگ شناختی هستند؛ جنگی که هدف آن نه تصرف خاک، بلکه فرسایش اعتماد، تزریق اضطراب و تضعیف انسجام اجتماعی است.
شایعه؛ ابزار کمهزینه، اثر پرخسارت
در این میدان، حقیقت الزاماً اهمیت ندارد؛
آنچه مهم است اثر روانی خبر است، نه صحت آن.
شایعه برای اقناع طراحی نمیشود، برای ایجاد تردید ساخته میشود.
برای آگاهسازی نیست؛ برای برهمزدن تعادل روانی جامعه است.
فضای مجازی، با سرعت تکثیر بالا و ضعف سواد رسانهای، این امکان را فراهم کرده که یک روایت جعلی، در زمانی کوتاهتر از هر پاسخ رسمی، افکار عمومی را تسخیر کند.
در چنین شرایطی، هر بازنشر ناآگاهانه میتواند حلقهای از زنجیره عملیات دشمن باشد.
مسئولیت حقوقی؛ حلقه فراموششده
یکی از خطاهای رایج در فضای عمومی، تقلیل مسئولیت به «منبع اولیه خبر» است.
در حالی که از منظر حقوقی، بازتولید آگاهانه اخبار کذب ـ بهویژه زمانی که منجر به تشویش اذهان عمومی یا اخلال در امنیت روانی جامعه شود ـ میتواند واجد مسئولیت مستقل باشد.
امنیت ملی، مفهومی حاکمیتیِ صرف نیست؛
بلکه محصول رفتار جمعی جامعه است.
رسانه، فعال مجازی و حتی کاربر عادی، هر یک در قبال آن مسئولاند.
خلأ روایت رسمی؛ نقطه نفوذ دشمن
تجربه نشان داده است که در بسیاری از موارد، نه خود شایعه، بلکه تأخیر، ابهام یا سکوت در اطلاعرسانی رسمی، میدان را برای روایتهای جعلی باز میکند.
وقتی روایت معتبر بهموقع ارائه نشود، افکار عمومی ناچار است پاسخ خود را از منابع غیررسمی دریافت کند؛
و این دقیقاً همان شکافی است که جنگ روانی از آن عبور میکند.
در عصر جدید، امنیت بدون مدیریت روایت، یک تصور ناکامل است.
جمعبندی
در دوران شایعه، امنیت ملی تنها با سامانههای دفاعی حفظ نمیشود؛
بلکه با شفافیت هوشمندانه، پاسخگویی بهموقع، مسئولیتپذیری حقوقی و ارتقای آگاهی رسانهای.
اگر ذهن جامعه ناامن شود، هیچ قدرت سختی تضمینکننده ثبات نخواهد بود.
و اگر آگاهی عمومی تقویت شود، حتی سازمانیافتهترین شایعات نیز کارایی خود را از دست میدهند.
امنیت امروز، پیش از آنکه در میدان نبرد تعیین شود، در میدان روایت شکل میگیرد.
بهرام جرجانی
کارشناس حقوق و فعال اجتماعی
Legal Expert | Social Justice Advocate
- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بیاحترامی به اشخاص، قومیتها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزههای اسلامی منتشر نمیشود.
- نظرات بعد از ویرایش ارسال میشود.