ترکمن سسی - بهرام جرجانی، کارشناس حقوق - پایمردی در سختیهای جنگ و تنگنای اقتصادی در پرتو باورهای دینی، درجه ای از ایمان و یقین و صبر و استقامت می خواهد تا به ثمره شیرین گشایش برسد.
روزگار جنگ و فشار اقتصادی، روزگار غربال ایمانهاست. تاریخ امت اسلام نشان داده است که هرگاه سختیها فزونی گرفته، میدانِ صبر و یقین نیز گستردهتر شده است. آموزههای قرآن کریم و سنت صحیح نبوی ـ آنگونه که در منابع معتبر اهل سنت آمده ـ به ما میآموزد که تنگنا پایان راه نیست، بلکه آغازی برای تجلی صدق ایمان و استقامت است.
صبر؛ در میزان شریعت منزلت بلندی دارد.
خداوند متعال میفرماید:
وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ ۗ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ
(بقره: 155)
امام طبری رحمهالله در تفسیر این آیه میگوید: این ابتلاء، امتحانی برای تمییز صادقان از مدعیان است. جنگ، کمبود، گرانی و کاهش امکانات، در سنت الهی اموری بیسابقه نیستند؛ بلکه امتها همواره در چنین میدانی آزموده شدهاند.
و در بشارتی عظیم می فرماید :
إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُم بِغَيْرِ حِسَابٍ
(زمر: 10)
حافظ ابنکثیر رحمهالله مینویسد: یعنی پاداشی بیپایان و بیمحدود، که اندازهاش در شمار نمیآید. چه سرمایهای از این بالاتر برای مردمی که در تنگنای معیشت، کرامت خود را حفظ میکنند؟
صبر در سنت صحیح؛ عطایی بیمانند
رسول الله ﷺ فرمودند:
وَمَا أُعْطِيَ أَحَدٌ عَطَاءً خَيْرًا وَأَوْسَعَ مِنَ الصَّبْرِ
(صحیح بخاری، صحیح مسلم)
در کلام نووی رحمهالله آمده است: صبر جامع خیر دنیا و آخرت است؛ زیرا انسان را از جزع، اعتراض و فروپاشی نگاه میدارد.
و نیز فرمودند:
عَجَبًا لِأَمْرِ الْمُؤْمِنِ… إِنْ أَصَابَتْهُ ضَرَّاءُ صَبَرَ فَكَانَ خَيْرًا لَهُ
(صحیح مسلم)
این نگاه توحیدی، مؤمن را از سقوط در ورطه یأس حفظ میکند. در تنگنای اقتصادی، مؤمن میداند که خیر الهی در پسِ پرده سختی نهفته است و نعمت در لباس نقمت.
استقامت؛ راه انبیا و صالحین
خداوند به پیامبرش ﷺ فرمان میدهد:
فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ
(هود: 112)
استقامت، یعنی پایداری بر حق بدون انحراف و سستی؛ چه در فراخی و چه در تنگی. علما گفتهاند: این آیه از سنگینترین آیات بر رسول خدا ﷺ بود، زیرا بار مسئولیت پایداری در سختترین شرایط را بر دوش دارد.
در شرایط جنگ، دشمن میکوشد پیش از هر چیز به شیوه های گوناگون روحیه مردم را در هم بشکند. اما سنت نبوی به ما میآموزد که قدرت حقیقی، قدرت دل و یقین است:
الْمُؤْمِنُ الْقَوِيُّ خَيْرٌ وَأَحَبُّ إِلَى اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِ الضَّعِيفِ
(صحیح مسلم)
قوت در این حدیث، شامل قوت ایمان، عزم، صبر و اراده است.
پرهیز از جزع و شکایت بیثمر
رسول الله ﷺ فرمودند:
لَيْسَ الشَّدِيدُ بِالصُّرَعَةِ، إِنَّمَا الشَّدِيدُ الَّذِي يَمْلِكُ نَفْسَهُ عِنْدَ الْغَضَبِ
(صحیح بخاری، صحیح مسلم)
جامعهای که در فشار اقتصادی، خشم خود را مهار کند، به آشوب و فروپاشی اخلاقی دچار نمیشود. صبر، یعنی مدیریت احساسات و حفظ عقلانیت در بحران.
همبستگی؛ شرط قبولی صبر اجتماعی
از نگاه اهل سنت، صبر فردی بدون مواسات اجتماعی کامل نمیشود. پیامبر ﷺ فرمودند:
مَثَلُ الْمُؤْمِنِينَ فِي تَوَادِّهِمْ وَتَرَاحُمِهِمْ وَتَعَاطُفِهِمْ كَمَثَلِ الْجَسَدِ الْوَاحِدِ
(صحیح بخاری، صحیح مسلم)
در روزگار گرانی و کمبود، احتکار، گرانفروشی و بیانصافی، خیانت به این اصل نبوی است. صبر حقیقی آن است که توانمندان دست نیازمندان را بگیرند، تجار انصاف پیشه کنند و مردم در کنار هم بایستند و قوت دل هم باشند.
امید؛ وعده قطعی پروردگار
فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا
(شرح: 5–6)
ابنعباس رضیاللهعنه میگفت: هرگز یک سختی بر دو آسانی غلبه نمیکند. این وعده الهی، روح مقاومت را زنده نگه میدارد.
صبر همراه با تلاش
در منهج اهل سنت، توکل به معنای ترک اسباب نیست. پیامبر ﷺ فرمودند:
اعْقِلْهَا وَتَوَكَّلْ
(سنن ترمذی)
پس در کنار صبر، باید به کار، تولید، صرفهجویی، برنامهریزی و تعاون پرداخت. صبر، سکون نیست؛ حرکتِ آگاهانه در مسیر حق است.
سخن آخر اینکه
در تنگنای جنگ و فشار اقتصادی، جامعهای که به قرآن و سنت صحیح تمسک جوید، فرو نمیریزد. صبر، استقامت، مواسات و امید، ستونهای بقا و عزت امتاند. سختیها گذرا هستند، اما وعده الهی حق است و پاداش صابران قطعی و بیحساب.
امروز میدانِ ایمان، میدانِ صبر است؛ و فردا، روزِ گشایش و عزتِ پایمردان.
بهرام جرجانی
کارشناس حقوقی
- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بیاحترامی به اشخاص، قومیتها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزههای اسلامی منتشر نمیشود.
- نظرات بعد از ویرایش ارسال میشود.