ترکمن سسی -بهرام جرجانی - بعضی رسانههای خارجی هنوز اصرار دارند جنگ را با یک قاب ساده تعریف کنند: چند تصویر از تأسیسات آسیبدیده ایران، چند تیتر درباره حملات آمریکا و اسرائیل و بعد یک نتیجهگیری شتابزده: «ایران شکست خورد.»
اما جنگ با تیتر تعیین نمیشود؛ با اهداف، هزینهها و نتیجه واقعی میدان سنجیده میشود.
ایران در این جنگ متحمل خسارت شد؛ این واقعیتی نیست که باید انکار شود. آمریکا و اسرائیل توانستند به بخشهایی از زیرساختهای نظامی و هستهای ایران آسیب جدی وارد کنند.
اما سؤال اصلی اینجاست:
آیا برتری نظامی آنها توانست ایران را به تسلیم سیاسی وادار کند؟
پاسخ دستکم به این سادگی نیست.
Chatham House، یکی از اندیشکدههای شناختهشده بریتانیا، در ارزیابی خود از جنگ تأکید کرده که آمریکا و اسرائیل توانستند خسارت بسیار بیشتری به ایران وارد کنند، اما نتوانستند این برتری نظامی را به تغییر حکومت یا تسلیم سریع سیاسی ایران تبدیل کنند. همان تحلیل همچنین به توان ایران برای تحمیل هزینه در خارج از مرزهایش و ایجاد اختلال در تردد از تنگه هرمز اشاره میکند.
این نکته را نباید کوچک شمرد.
زیرا تفاوت بزرگی وجود دارد میان اینکه یک قدرت نظامی بتواند ضربه بزند و اینکه بتواند تمام اهداف سیاسی خود را محقق کند.
---
جنگ برای آمریکا هم ارزان تمام نشد
این بخش از روایت جنگ، کمتر در تیترهای هیجانی دیده میشود.
دفتر بودجه کنگره آمریکا، CBO، در گزارش ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرده که هزینههای عملیاتی، لجستیکی و پشتیبانی وزارت دفاع آمریکا در این جنگ تا اول اوت حدود ۳۸ میلیارد دلار بوده است.
اما موضوع فقط پول نیست.
CBO میگوید مصرف گسترده مهمات و بهویژه رهگیرهای دفاع موشکی، موجودی آمریکا را کاهش داده و این کاهش میتواند برای چند سال پیامد داشته باشد. همچنین ادامه جنگ، هزینههای ماهانهای در حدود ۲ تا ۳ میلیارد دلار ایجاد میکند؛ بسته به شدت درگیری.
این ارقام بهخودیخود «پیروزی ایران» را ثابت نمیکنند؛ اما یک واقعیت مهم را نشان میدهند:
جنگ برای ایران پرهزینه بود، اما برای طرف مقابل هم جنگی بدون هزینه و بدون پیامد نبود.
و این دقیقاً همان بخشی است که روایت «ایران شکست خورد» معمولاً حذف میکند.
---
مسئله فقط خسارت نیست؛ مسئله «نتیجه» است
اگر معیار فقط میزان تخریب باشد، طبیعی است که آمریکا و اسرائیل به دلیل برتری عظیم هوایی، اطلاعاتی و فناوری، دست بالا را در میزان خسارت واردشده داشته باشند.
اما اگر سؤال این باشد که:
آیا ایران از معادله منطقهای حذف شد؟
آیا توانستند ایران را وادار به تسلیم سیاسی کنند؟
آیا تمام ظرفیتهای ایران برای ادامه فشار و پاسخ از بین رفت؟
آنوقت تصویر بسیار پیچیدهتر میشود.
حتی امروز، ماهها پس از آغاز جنگ، موضوع ایران همچنان یکی از محورهای اصلی محاسبات امنیتی، اقتصادی و دیپلماتیک منطقه است و درگیری نیز بهطور کامل از معادلات خارج نشده است. گزارشهای ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ از ادامه تهدیدهای متقابل ایران و آمریکا و تداوم تنش در منطقه خبر میدهند.
بنابراین، اعلام «شکست ایران» بهعنوان یک واقعیت قطعی، بیشتر از آنکه یک تحلیل جامع باشد، یک تفسیر سیاسی از مجموعهای پیچیده از واقعیتهای نظامی و راهبردی است.
---
ایران ضربه خورد؛ اما معادله به همین سادگی تمام نشد.
این جمله شاید از صدها تیتر تبلیغاتی دقیقتر باشد.
ایران آسیب دید؛
اما توان پاسخگویی خود را بهطور کامل از دست نداد.
ایران هزینه پرداخت کرد؛
اما جنگ برای آمریکا نیز هزینههای سنگین نظامی و مالی به همراه داشت.
ایران با برتری عظیم نظامی طرف مقابل روبهرو شد؛
اما این برتری بهتنهایی نتوانست تمام اهداف سیاسی مورد نظر آمریکا و اسرائیل را محقق کند.
پس اگر قرار است درباره این جنگ قضاوت تاریخی شود، باید تمام تصویر دیده شود؛ نه فقط تصاویری که یک روایت خاص را تأیید میکنند.
قدرت را نباید با انکار خسارت تعریف کرد.
قدرت یعنی توان تحمل ضربه، حفظ ظرفیت پاسخ، تحمیل هزینه و جلوگیری از تبدیل برتری نظامی دشمن به تحقق همه اهداف سیاسی او.
و این دقیقاً همان نقطهای است که روایت «ایران شکست خورد» در آن نیازمند توضیح بیشتری است.
ایران را میتوان هدف قرار داد.
میتوان به آن آسیب زد.
میتوان هزینههای سنگینی بر آن تحمیل کرد.
اما از مجموع این واقعیتها، بهتنهایی نمیتوان نتیجه گرفت که:
«ایران شکست خورد.»
جنگ هنوز برای تاریخنگاران تمام نشده است؛
اما برای تحلیلگران، یک درس روشن دارد:
برتری نظامی، الزاماً به معنای پیروزی راهبردی نیست.
و شاید منصفانهترین روایت درباره ایران همین باشد:
ایران ضربه خورد؛ اما داستان ایران با چند تصویر از ویرانی تمام نشد.
بهرام جرجانی | کارشناس حقوق
- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بیاحترامی به اشخاص، قومیتها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزههای اسلامی منتشر نمیشود.
- نظرات بعد از ویرایش ارسال میشود.