یادداشت : وحید حاج سعیدی - تعامل میان جنگ و رسانه از دیرباز بهعنوان یکی از تعاملات اثرگذار در جامعه شناخته میشود و همگام با پیشرفتهای فناوری و تغییرات در چشماندازهای سیاسی، بهطور قابلتوجهی تکامل یافته است. بستر این تعامل از سبکهای سنتی، نظیر پیامرسانی فیدیپیدس در ماجرای ماراتن، تا پلتفرمهای دیجیتال مدرن و بهروز در حال تغییر است.
این روزها، با وجود سانسورهای پیچیده برخی دولتها برای کاهش تبعات جنگ، درگیریهای بزرگ و خسارات گسترده توسط خبرنگاران متخصص جنگ و حتی شهروندخبرنگاران روایت میشود. از نظر تاریخی نیز، با پیشرفت جنگها، نقش رسانهها از گزارشهای غیرفعال به مشارکت فعال تغییر یافته است؛ بهگونهای که خبرنگاران مستقیماً از میدانهای نبرد گزارش میدهند.
اما نقش رسانهها در سالهای اخیر بسیار پررنگتر و اثرگذارتر شده است. امروزه جایگاه رسانهها در جنگ، از پوشش صرف یا تهییج افکار و احساسات عمومی فراتر رفته و در برهم زدن معادلات سیاسی، اجتماعی و حتی بازارهای جهانی نقشی اساسی ایفا میکند. رسانهها میتوانند در گسترش یا کاهش تنش میان طرفهای درگیر نیز تأثیرگذار باشند.
در جنگهای ترکیبی امروز، واژهها و کلمات نیز همپای موشکها و گلولهها، مرزهای دیپلماسی و مذاکرات را درمینوردند و اگر اثر آتش جنگ رسانهای بیشتر از جنگ میدانی نباشد، دستکم همتراز آن است.
در دنیای امروز، سخنرانیها، مقالات، یادداشتها و حتی توییتها نقشی تعیینکننده در تقابلهای بینالمللی و بازارهای اقتصادی ایفا میکنند. در جریان تقابلهای سالهای اخیر ایران و استکبار جهانی، بهویژه ایالات متحده، رهبر شهید بهعنوان محور اساسی تقابل و پاسخ به یاوهگویی مقامات خارجی، بهویژه رئیسجمهور آمریکا، محسوب میشد و در سخنرانیها عملاً بهعنوان پیشرو یا آوانگارد، نقشی اساسی در خنثیسازی توطئههای دشمن یا آشکارسازی خباثت آن ایفا میکرد.
تنور نبرد رسانهای در این میدان، پس از جنگ نیز همچنان داغ است. شخص ترامپ که بهخوبی از اهمیت فضای مجازی آگاه است، هر از گاهی تلاش میکند با انتشار توییتهای مختلف در قالب تهدید، ارعاب و نمایش برتری نظامی، کفه فضای رسانهای را به نفع خود سنگین کند یا از میزان نوسانات منفی بازارهای جهانی بکاهد.
در سوی دیگر این میدان، چهرههایی چون شهید لاریجانی، شهید تنگسیری و قالیباف با انتشار توییتهای کوبنده—که برخی از آنها در تاریخ ماندگار خواهد شد—جبههای جدید در جنگ رسانهای گشودهاند.
برای نمونه:
توییت علی لاریجانی خطاب به وزیر جنگ آمریکا: «آقای هنگست! رهبران ما در همه این سالها در میان مردم بودهاند، اما رهبران شما در جزیره اپستین.»
توییت سردار تنگسیری: «هر نفتکش بتواند ناو آمریکایی را در اسکورت متقاعد کند، با هر پرچمی اجازه عبور از تنگه هرمز را دارد.»
توییت قالیباف: «شما توان حفاظت از سربازان خود در پایگاههایتان را ندارید، بعد میخواهید وارد کشور ما شوید.»
فراموش نکنیم همانگونه که جنگ میدانی اصول و قواعد خود را دارد، جنگ رسانهای نیز برای اثربخشی و تأثیرگذاری نیازمند برنامهریزی و سرمایهگذاری است. در حالی که توییتر ترامپ بیش از ۱۰۰ میلیون دنبالکننده دارد، توییت چهرههای داخلی معمولاً کمتر از چند میلیون دنبالکننده دارد که بخش عمده آن نیز کاربران داخلی هستند.
از اینرو، بهکارگیری مشاوران رسانهای خبره و نویسندگان سایه در تولید محتوای مؤثر و کوبنده و همچنین تلاش برای ترندسازی و یافتن مخاطبان بینالمللی، بیش از گذشته ضروری به نظر میرسد.
نویسندگان سایه (Ghostwriter) به افرادی اطلاق میشود که برای چهرههای مشهور، مقامات سیاسی، هنرمندان و شخصیتهای فرهنگی محتوا تولید میکنند؛ از جمله متن بیانیه، سخنرانی رسمی، پیام یا حتی یک توییت مهم. استفاده از این ظرفیت میتواند اثرگذاری پیامها را بهطور چشمگیری افزایش دهد.
گام دوم، تلاش برای یافتن مخاطب بینالمللی است. امروزه رسانههایی مانند پرستیوی، فارس، تسنیم، ایران دیلی، ایران نیوز، کیهان اینترنشنال، تهران تایمز، ژورنال دو تهران، روو دو تهران و فصلنامه ایران اینترنشنال که به زبان انگلیسی تولید محتوا میکنند، هنوز نتوانستهاند تأثیر قابلتوجهی بر مخاطبان انگلیسیزبان بگذارند. معمولاً کاربران بینالمللی زمانی به این رسانهها توجه میکنند که اخبار آنها از فیلتر رسانههای بزرگی مانند بیبیسی و سیانان عبور کرده و بازنشر شده باشد.
بنابراین، یافتن مخاطب بینالمللی در شبکههای اجتماعی میتواند بهمراتب آسانتر، کمهزینهتر و اثربخشتر از توسعه شبکههای تلویزیونی و خبرگزاری باشد؛ هرچند نقش این رسانهها نیز همچنان مهم و غیرقابلچشمپوشی است.
در گام سوم، باید بر ترندسازی و بازنشر افکار، اهداف و نیات مسئولان جمهوری اسلامی—که همانا دفاع از کیان و خاک کشور است—تمرکز کرد. در سالهای اخیر، سرمایهگذاری جریانهای مخالف در ایجاد ایرانهراسی تا حدی موفق بوده و برای مقابله با آن، نیاز به برنامهریزی و هزینهکرد هدفمند وجود دارد. ایجاد یک شبکه یا «لشکر سایبری» بینالمللی برای بازنشر توییتها و پیامها میتواند در آگاهسازی افکار عمومی جهان و تأثیرگذاری سریع و سرنوشتساز نقش مهمی ایفا کند.
در پایان، باید اذعان داشت که تغییر رویکرد رسانهای کشوری که سالها مدافع حقوق مظلومان بوده و تهدیدی برای دیگر کشورها محسوب نشده است، یک ضرورت حیاتی است. در جهانی که کلمات و روایتها میتوانند همپای موشکها و پهپادها اثرگذار باشند، بهرهگیری هوشمندانه از رسانهها میتواند اقتدار و عظمت یک ملت را به جهانیان نشان دهد.
- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بیاحترامی به اشخاص، قومیتها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزههای اسلامی منتشر نمیشود.
- نظرات بعد از ویرایش ارسال میشود.